Kira tespit davası, konut ve çatılı işyeri kiralarında mevcut kira bedelinin yeni kira dönemi için hukuka, emsal kira bedellerine ve hakkaniyete uygun şekilde belirlenmesini sağlayan davadır. Özellikle uzun süredir devam eden kira ilişkilerinde, kira bedelinin piyasa rayicinin çok altında kalması veya taraflar arasında artış oranı konusunda uyuşmazlık çıkması halinde bu dava önemli bir hukuki çözüm yoludur.
Türk Borçlar Kanunu’nun 344 ve 345. maddeleri, kira bedelinin hangi esaslara göre belirleneceğini ve mahkeme kararının hangi kira döneminden itibaren sonuç doğuracağını düzenler. Kanuna göre ilk beş yıllık dönemde kira artışları kural olarak TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranı ile sınırlı değerlendirilirken, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde mahkeme; TÜFE oranını, kiralananın durumunu, emsal kira bedellerini ve hakkaniyeti birlikte dikkate alır.
Kira Tespit Davası Nedir?
Kira tespit davası, kiracı ile kiraya veren arasında kira bedeline ilişkin uyuşmazlığın mahkeme kararıyla giderilmesini amaçlayan özel nitelikli bir davadır. Bu dava ile mahkemeden, belirli bir kira dönemi için uygulanacak aylık kira bedelinin tespit edilmesi talep edilir.
Bu dava yalnızca kira bedelinin belirlenmesine ilişkindir. Tahliye, kira alacağının tahsili veya sözleşmenin feshi talepleriyle karıştırılmamalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da kira tespit davasının sınırlı konulu bir dava olduğunu, hâkimin esasen bir yıllık kira dönemi için uygulanacak kira bedelini belirlediğini ifade etmektedir.
Kira Tespit Davasının Hukuki Dayanağı
Kira tespit davasının temel dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 344 ve 345. maddeleridir.
TBK m. 344’e göre tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılının TÜFE on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek şartıyla geçerlidir. Taraflar kira artışı konusunda anlaşmamışsa, hâkim kira bedelini yine bu oranı aşmamak üzere kiralananın durumunu dikkate alarak hakkaniyete göre belirler. Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde ise hâkim; TÜFE oranı, kiralananın durumu, emsal kira bedelleri ve hakkaniyet ölçütleriyle yeni kira bedelini belirler.
TBK m. 345 ise davanın açılma zamanını ve mahkeme kararının hangi kira döneminden itibaren etkili olacağını düzenler. Kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir; ancak kararın yeni kira döneminin başından itibaren uygulanabilmesi için kanunda öngörülen süre ve bildirim koşullarına dikkat edilmelidir.
Kira Tespit Davası Hangi Hallerde Açılır?
Kira tespit davası genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
Mevcut kira bedelinin emsal taşınmazlara göre düşük kalması, kiraya veren açısından en sık karşılaşılan dava nedenidir. Özellikle beş yılı aşan kira ilişkilerinde, eski kira bedeli ile taşınmazın güncel piyasa değeri arasında ciddi fark oluşabilir.
Kiracı bakımından ise kira bedelinin emsal değerlerin üzerinde kaldığı, artış oranının hukuka aykırı uygulandığı veya sözleşmede geçersiz artış hükümleri bulunduğu durumlarda kira bedelinin tespiti talep edilebilir.
Bu nedenle kira tespit davası yalnızca kiraya verenin başvurabileceği bir yol değildir. Somut olayın niteliğine göre kiracı da bu davayı açabilir. Yargıtay uygulamasında kira tespit davalarının kiraya veren tarafından açılabileceği gibi kiracı tarafından da açılabileceği kabul edilmektedir.
Beş Yıl Dolmadan Kira Tespit Davası Açılabilir mi?
Kira tespit davalarında en çok karıştırılan konulardan biri “beş yıl şartı”dır. Beş yıl dolmadan da kira tespit davası açılması mümkündür; ancak bu durumda mahkemenin belirleyeceği kira bedeli kural olarak TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranı sınırı içinde değerlendirilir.
Başka bir ifadeyle, ilk beş yıllık dönemde dava açılabilir fakat mahkeme serbest piyasa rayicine göre doğrudan kira belirlemez. Bu aşamada sözleşmedeki artış hükmü, TÜFE sınırı ve hakkaniyet değerlendirmesi önem taşır.
Beş yıl dolduktan sonra ise durum değişir. Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde hâkim, sadece TÜFE oranına bakmaz; taşınmazın konumu, niteliği, kullanım amacı, emsal kira bedelleri ve hakkaniyet ilkesi çerçevesinde daha kapsamlı bir değerlendirme yapar.
Beş Yıldan Sonra Kira Tespit Davası
Uygulamada kira tespit davalarının en etkili olduğu alan, beş yılı aşan kira ilişkileridir. Çünkü beş yıldan sonra mahkeme, kira bedelini belirlerken emsal kira bedellerini dikkate alır.
Bu aşamada bilirkişi incelemesi büyük önem taşır. Mahkeme; taşınmazın bulunduğu bölgeyi, aynı veya benzer nitelikteki taşınmazların kira bedellerini, kiralananın kullanım durumunu, metrekaresini, cephesini, ulaşım imkânlarını, ticari potansiyelini, yapı yaşını ve diğer objektif özelliklerini değerlendirir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 22.09.2022 tarihli, 2022/5205 E. ve 2022/6879 K. sayılı kararında da belirtildiği üzere, kira bedeli belirlenirken taşınmazın boş olarak kiraya verilmesi halinde getirebileceği kira bedeli belirlenmeli; ardından kiracının eski kiracı olduğu gözetilerek hakkaniyete uygun bir indirim yapılmalıdır.
Eski Kiracı İndirimi Nedir?
Kira tespit davalarında bilirkişi, çoğu zaman taşınmazın boş olarak yeniden kiraya verilmesi halinde getirebileceği kira bedelini belirler. Ancak mahkeme bu bedeli doğrudan yeni kira bedeli olarak kabul etmek zorunda değildir.
Yargıtay uygulamasında, kiracının taşınmazda uzun süredir oturması veya faaliyet göstermesi halinde “eski kiracı indirimi” olarak bilinen hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği kabul edilmektedir. Bu indirim, taşınmazın boş olarak kiraya verilmesi ile mevcut kiracı tarafından kullanılmaya devam edilmesi arasındaki farktan kaynaklanır.
Yargıtay kararlarında genellikle %10 ila %20 aralığında hakkaniyet indirimi uygulandığı görülmektedir. Ancak bu oran her dosyada otomatik uygulanmaz; taşınmazın niteliği, kira ilişkisinin süresi, tarafların durumu ve bilirkişi raporunun kapsamı somut olaya göre değerlendirilir.
Kira Tespit Davası Ne Zaman Açılmalıdır?
TBK m. 345’e göre kira tespit davası her zaman açılabilir. Ancak davanın ne zaman açıldığı, mahkemece belirlenecek kira bedelinin hangi tarihten itibaren geçerli olacağını doğrudan etkiler.
Yeni kira döneminin başlangıcından en az otuz gün önce dava açılmışsa veya kiraya veren bu süre içinde kiracıya kira bedelinin artırılacağına ilişkin yazılı bildirimde bulunmuşsa, mahkemece belirlenecek kira bedeli yeni kira döneminin başından itibaren geçerli olur.
Sözleşmede yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına ilişkin hüküm varsa, yeni kira döneminin sonuna kadar açılacak davada belirlenecek kira bedeli de bu yeni dönemin başlangıcından itibaren uygulanabilir. Bu nedenle kira sözleşmesindeki artış hükmünün varlığı, dava stratejisi açısından önemlidir.
Kira Tespit Davasında İhtarname Gerekli midir?
Kira tespit davası açmak için her durumda ihtarname gönderilmesi zorunlu değildir. Ancak ihtarname, mahkeme kararının hangi dönemden itibaren sonuç doğuracağı bakımından kritik öneme sahiptir.
Özellikle kira sözleşmesinde artış hükmü bulunmuyorsa, yeni kira döneminden en az otuz gün önce kiracıya yazılı bildirim yapılması veya aynı süre içinde dava açılması gerekir. Aksi halde dava açılsa bile mahkemece belirlenecek yeni kira bedeli talep edilen dönem yerine bir sonraki kira dönemi için sonuç doğurabilir.
Bu sebeple kira tespit davası düşünülüyorsa, kira sözleşmesinin başlangıç tarihi, yenileme dönemi, artış maddesi ve ihtar süresi birlikte değerlendirilmelidir.
Kira Tespit Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?
Evet. 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartı haline gelmiştir. Türkiye Barolar Birliği’nin konuya ilişkin bilgilendirmesinde de, kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olduğu belirtilmiştir.
Bu nedenle kira tespit davası açılmadan önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması ve anlaşmama halinde son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir. Arabuluculuk dava şartı yerine getirilmeden açılan davalarda, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret riski doğabilir.
Kira Tespit Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kira tespit davalarında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise genel olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi veya kira sözleşmesinin ifa edildiği, yani kiralanan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.
Uygulamada çoğunlukla taşınmazın bulunduğu yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesi tercih edilir. Çünkü keşif, bilirkişi incelemesi ve emsal araştırması taşınmazın bulunduğu bölgede yapılacaktır.
Kira Tespit Davasında Bilirkişi İncelemesi
Kira tespit davasının en belirleyici aşamalarından biri bilirkişi incelemesidir. Mahkeme, taşınmazın rayiç kira değerini tespit edebilmek için konusunda uzman bilirkişilerden rapor alır.
Bilirkişi raporunda şu unsurların değerlendirilmesi beklenir:
Taşınmazın bulunduğu mahalle, cadde veya sokak, kullanım amacı, metrekaresi, yapı yaşı, fiziki durumu, ulaşım olanakları, çevredeki ticari hareketlilik, benzer taşınmazların kira bedelleri, kira sözleşmesinin başlangıç tarihi ve mevcut kira ilişkisi dikkate alınır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2022/5205 E., 2022/6879 K. sayılı kararında da emsal kira sözleşmelerinin dosyaya alınması, taşınmaz ve emsallerin tek tek incelenmesi, uygun emsal olup olmadıklarının somut gerekçelerle açıklanması ve taşınmazın boş olarak kiraya verilmesi halinde getireceği bedelin belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Kira Tespit Davasında Emsal Kira Nasıl Belirlenir?
Emsal kira, aynı bölgede bulunan ve benzer niteliklere sahip taşınmazların kira bedelleri üzerinden belirlenir. Ancak internet ilanları tek başına kesin emsal kabul edilmez. İlan bedeli ile gerçek kira sözleşmesi bedeli arasında fark bulunabilir.
Bu nedenle mahkeme uygulamasında, mümkünse gerçek kira sözleşmeleri, emlak araştırmaları, bölgesel piyasa verileri ve bilirkişi incelemesi birlikte değerlendirilir. Emsal taşınmazların aynı mahallede bulunması, benzer metrekareye sahip olması, kullanım amacının aynı olması ve kira başlangıç tarihlerinin karşılaştırılabilir olması gerekir.
Örneğin bir işyeri kirasında cadde üzerindeki dükkân ile ara sokaktaki dükkân aynı emsal kabul edilmeyebilir. Aynı şekilde konut kiralarında site içi, yeni yapı, ulaşım aksına yakınlık ve sosyal donatılar kira bedelini etkileyen önemli unsurlardır.
Kira Tespit Davasında Talep Edilen Bedel Sonradan Artırılabilir mi?
Kira tespit davalarında talep edilen kira bedelinin sonradan ıslah yoluyla artırılıp artırılamayacağı uygulamada önemli bir konudur.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 16.03.2021 tarihli, 2017/2792 E. ve 2021/267 K. sayılı kararında kira tespit davasının kendine özgü niteliği vurgulanmış; kira bedelinin açık ve net şekilde bir seferde talep edilmesi gerektiği, fazlaya ilişkin hak saklı tutulamayacağı ve saklı tutulan hakka dayanılarak ıslah yoluyla talep artırılamayacağı kabul edilmiştir.
Bu nedenle dava dilekçesinde talep edilecek kira bedeli belirlenirken dikkatli hareket edilmelidir. Eksik veya hatalı belirlenen talep, yargılama sonunda ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Beş Yıl Dolmadan Açılan Davada Süreç Nasıl İşler?
Dava, beş yıllık süre dolmadan açılmışsa her durumda doğrudan reddedilmesi gerekmez. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 04.04.2019 tarihli, 2017/6958 E. ve 2019/3016 K. sayılı kararında; dava tarihi itibarıyla beş yıllık süre dolmamış olsa da yargılama sırasında beş yıllık sürenin sonu olan dönem başlamışsa, mahkemenin davacıya bir sonraki dönem için kira bedelinin tespitini isteyip istemediğini sorması gerektiği belirtilmiştir.
Bu karar, kira tespit davalarında zamanlamanın önemini göstermektedir. Yanlış döneme ilişkin talep, davanın reddine veya kararın beklenen dönem için sonuç doğurmamasına neden olabilir.
Kira Tespit Davası ile Kira Uyarlama Davası Arasındaki Fark
Kira tespit davası ile kira uyarlama davası sıkça karıştırılır. Kira tespit davası, TBK m. 344 ve 345 kapsamında yeni kira döneminde uygulanacak kira bedelinin belirlenmesini amaçlar. Kira uyarlama davası ise TBK m. 138 kapsamında, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan olağanüstü ve öngörülemeyen durumlar nedeniyle edimler arasındaki dengenin aşırı bozulması halinde gündeme gelir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 27.02.2024 tarihli, 2023/2580 E. ve 2024/792 K. sayılı kararına ilişkin değerlendirmelerde, konut ve çatılı işyeri kiralarında kira bedelinin belirlenmesi bakımından TBK m. 344’ün özel hüküm niteliğinde olduğu, bu nedenle kira bedelinin piyasa koşullarına göre belirlenmesi gereken hallerde genel uyarlama hükmü olan TBK m. 138 yerine TBK m. 344 hükümlerinin esas alınması gerektiği ifade edilmektedir.
Bu ayrım özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde önem kazanır. Her kira bedeli uyuşmazlığı uyarlama davası konusu yapılamaz. Konut ve çatılı işyeri kiralarında çoğu durumda doğru hukuki yol kira tespit davasıdır.
Kira Tespit Davasında Karar Kesinleşmeden İcra Takibi Yapılabilir mi?
Kira tespit davasında verilen karar, kira bedelini belirler. Ancak geçmiş dönem kira farklarının tahsili için kararın kesinleşmesi konusu uygulamada önem taşır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 09.11.2021 tarihli, 2017/1847 E. ve 2021/1376 K. sayılı kararında, kira tespit kararına dayalı kira farkı alacağının talep edilebilir hale gelmesi için kararın kesinleşmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu yaklaşım, kira farkı alacağının miktarının ancak kesinleşmiş tespit kararıyla belirli hale geleceği düşüncesine dayanır.
Bu nedenle kira tespit davası sonunda alınan kararın icra ve tahsil süreci ayrıca değerlendirilmelidir.
Kira Tespit Davasında Harç ve Vekâlet Ücreti
Kira tespit davalarında harç ve vekâlet ücreti hesabı da önemlidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 25.11.2024 tarihli, 2024/970 E. ve 2024/3821 K. sayılı kararında, aylık kira bedelinin tespiti istemiyle açılan davalarda karar ve ilam harcının, hükmedilen aylık kira bedeli ile önceden ödenen aylık kira bedeli arasındaki fark üzerinden alınması gerektiği belirtilmiştir.
Bununla birlikte vekâlet ücreti bakımından Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ayrıca dikkate alınır. Bu nedenle dava açılmadan önce harç, gider avansı, bilirkişi ücreti ve olası vekâlet ücreti riski birlikte değerlendirilmelidir.
Kira Tespit Davasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kira tespit davası teknik ayrıntıları olan bir davadır. Dava açmadan önce kira sözleşmesinin başlangıç tarihi, kira süresi, artış hükmü, mevcut kira bedeli, ödeme belgeleri, ihtarname süresi, arabuluculuk başvurusu ve hedeflenen kira dönemi dikkatle incelenmelidir.
Dava dilekçesinde talep edilen kira bedelinin açık, net ve doğru belirlenmesi gerekir. Çünkü Yargıtay uygulamasında kira tespit davalarında talep sonucunun sonradan ıslah yoluyla artırılması kabul edilmemektedir.
Ayrıca dava açılacak dönem hatalı belirlenirse, mahkeme kararı beklenen kira dönemi için sonuç doğurmayabilir. Bu nedenle dava stratejisi yalnızca “emsal kira yüksek” düşüncesiyle değil, süreler ve usul kuralları dikkate alınarak kurulmalıdır.
Yargıtay Kararları Işığında Kira Tespit Davası
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 22.09.2022, 2022/5205 E., 2022/6879 K.
Bu kararda, kira bedeli belirlenirken taşınmazın boş olarak kiraya verilmesi halinde getirebileceği kira bedelinin tespit edilmesi, daha sonra kiracının eski kiracı olduğu gözetilerek hakkaniyete uygun indirim yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 16.03.2021, 2017/2792 E., 2021/267 K.
Kararda kira tespit davalarının kendine özgü niteliği açıklanmış; bu davalarda kira bedelinin bölünemeyeceği, talebin açık ve net şekilde ileri sürülmesi gerektiği, fazlaya ilişkin hak saklı tutularak sonradan ıslah yapılamayacağı kabul edilmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 04.04.2019, 2017/6958 E., 2019/3016 K.
Dava tarihi itibarıyla beş yıllık süre dolmamış olsa da yargılama sırasında beş yıllık sürenin sonu olan kira dönemi başlamışsa, mahkemenin davacıya sonraki dönem için kira tespiti isteyip istemediğini sorması gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 25.11.2024, 2024/970 E., 2024/3821 K.
Aylık kira bedelinin tespiti davalarında karar ve ilam harcının, hükmedilen aylık kira bedeli ile önceki aylık kira bedeli arasındaki fark üzerinden alınması gerektiği yönünde değerlendirme yapılmıştır.
Kira Tespit Davasında Profesyonel Hukuki Destek
Kira tespit davası, görünürde yalnızca kira bedelinin belirlenmesine ilişkin olsa da uygulamada süre, ihtar, arabuluculuk, bilirkişi raporu, emsal araştırması, talep sonucu, eski kiracı indirimi ve kararın uygulanması gibi birçok teknik başlık içerir.
Yanlış döneme ilişkin dava açılması, ihtar süresinin kaçırılması, arabuluculuk şartının yerine getirilmemesi veya talep sonucunun eksik belirlenmesi hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle kira tespit davası açmadan önce kira sözleşmesinin ve somut olayın ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi önemlidir.
Hukuki Değerlendirme ve Yol Haritası
Kira tespit davası, uzun süredir devam eden kira ilişkilerinde kira bedelinin hukuka ve piyasa gerçeklerine uygun hale getirilmesini sağlayan etkili bir hukuki yoldur. Ancak bu davadan beklenen sonucun alınabilmesi için yalnızca emsal kira bedellerinin yüksek olması yeterli değildir.
Doğru kira dönemi belirlenmeli, ihtar ve arabuluculuk süreçleri eksiksiz yürütülmeli, dava dilekçesinde talep edilen bedel isabetli şekilde gösterilmeli ve bilirkişi raporuna karşı gerekli itirazlar zamanında yapılmalıdır. Her kira ilişkisi kendi sözleşme tarihi, tarafların sıfatı, taşınmazın niteliği ve ödeme geçmişi bakımından farklı sonuçlar doğurabileceğinden, süreç somut olay özelinde değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Kira tespit davası kaç yıl sonra açılır?
Kira tespit davası her zaman açılabilir. Ancak beş yıldan önce açılan davalarda kira bedeli kural olarak TÜFE sınırı ve sözleşme hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Beş yıldan sonra ise emsal kira bedelleri ve hakkaniyet ölçütleri daha geniş şekilde dikkate alınır.
Kira tespit davası için arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Kira tespit davasında ihtarname şart mı?
Her durumda dava şartı değildir. Ancak mahkeme kararının yeni kira döneminin başından itibaren geçerli olabilmesi için, özellikle sözleşmede artış hükmü yoksa yeni dönemden en az otuz gün önce dava açılması veya kiracıya yazılı bildirim yapılması gerekir.
Kiracı kira tespit davası açabilir mi?
Evet. Kira tespit davasını yalnızca kiraya veren değil, şartları varsa kiracı da açabilir. Kiracı, kira bedelinin emsal değerlerin üzerinde kaldığını veya hukuka aykırı artış uygulandığını ileri sürebilir.
Beş yıl dolmadan rayiç kira istenebilir mi?
Beş yıl dolmadan açılan davalarda mahkeme genellikle TÜFE sınırı ve sözleşme hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapar. Rayiç ve emsal kira araştırması özellikle beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde önem kazanır.
Kira tespit davasında belirlenen kira geriye dönük uygulanır mı?
Davanın açılma zamanı, ihtarname ve sözleşmede artış hükmü bulunup bulunmadığına göre değişir. TBK m. 345’teki şartlar sağlanmışsa karar yeni kira döneminin başlangıcından itibaren sonuç doğurabilir.
Kira tespit davasında bilirkişi raporuna itiraz edilebilir mi?
Evet. Bilirkişi raporunda emsal taşınmazların hatalı seçildiği, taşınmaz özelliklerinin eksik değerlendirildiği veya eski kiracı indiriminin yanlış uygulandığı düşünülüyorsa süresi içinde itiraz edilebilir.
Kira tespit davasında talep edilen kira sonradan artırılabilir mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun güncel içtihadına göre kira tespit davalarında talep sonucu bölünemez ve ıslah yoluyla artırılamaz. Bu nedenle dava açılırken talep edilecek bedelin dikkatli belirlenmesi gerekir.
