Mirasta tenkis davası, miras bırakanın vasiyetname, miras sözleşmesi, bağışlama veya bazı sağlar arası kazandırmalarla saklı paylı mirasçıların kanunen korunan miras hakkını zedelemesi halinde açılan miras hukuku davasıdır. Bu dava ile amaç, miras bırakanın yaptığı tasarrufu tamamen ortadan kaldırmak değil; saklı pay ihlalini giderecek ölçüde yasal sınıra indirmektir. Türk Medeni Kanunu’na göre saklı paylı mirasçılar; altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir. Kardeşlerin saklı payı ise 2007 yılında yapılan değişiklikten sonra kaldırılmıştır.
Mirasta mal kaçırma, vasiyetname ile tüm malvarlığının bir kişiye bırakılması, sağlığında yapılan bağışlar, düşük bedelli devirler, mirasçılardan birine olağanın dışında kazandırma yapılması gibi durumlarda en çok araştırılan konulardan biri tenkis davası ve saklı pay hakkıdır. Ancak her miras uyuşmazlığı tenkis davası ile çözülemez. Somut olayda işlemin niteliği, miras bırakanın amacı, kazandırmanın karşılıklı olup olmadığı, terekenin değeri ve saklı pay oranları birlikte değerlendirilmelidir.
Saklı Pay Nedir?
Saklı pay, miras bırakanın iradesiyle ortadan kaldırılamayan, kanun tarafından belirli mirasçılar lehine korunan miras payıdır. Miras bırakan, malvarlığı üzerinde tasarruf özgürlüğüne sahiptir; ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Altsoyu, ana-babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında serbestçe tasarruf edebilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa miras bırakan, kural olarak mirasının tamamı üzerinde tasarrufta bulunabilir.
Saklı pay uygulamasının temel amacı, miras bırakanın yakın aile bireylerini tamamen mirastan yoksun bırakmasını engellemektir. Bu nedenle saklı pay, miras hukukunda aile bağları ile tasarruf özgürlüğü arasındaki dengeyi kuran önemli bir kurumdur.
Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?
Türk Medeni Kanunu’na göre saklı paylı mirasçılar sınırlı olarak belirlenmiştir. Bunlar:
| Saklı Paylı Mirasçı | Saklı Pay Oranı |
|---|---|
| Altsoy: çocuklar, torunlar | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve baba | Her biri için yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş | Altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı ise yasal miras payının tamamı; diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçü |
Bu oranlar doğrudan terekenin tamamı üzerinden değil, öncelikle mirasçının yasal miras payı üzerinden hesaplanır. Örneğin miras bırakanın eşi ve iki çocuğu varsa, önce her mirasçının yasal miras payı belirlenir; ardından bu yasal pay üzerinden saklı pay oranı hesaplanır.
Kardeşlerin Saklı Pay Hakkı Var mı?
Güncel düzenleme bakımından kardeşler saklı paylı mirasçı değildir. Kardeşlerin saklı payı, 04.05.2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun ile kaldırılmıştır. Bu nedenle kardeşler, saklı paylarının ihlal edildiği gerekçesiyle tenkis davası açamaz. Ancak kardeşler, yasal mirasçı oldukları durumlarda başka miras hukuku uyuşmazlıklarında hak ileri sürebilir; örneğin muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali veya mirasçılık sıfatına ilişkin uyuşmazlıklar somut olaya göre gündeme gelebilir.
Tenkis Davası Nedir?
Tenkis davası, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının indirilmesini talep ettiği davadır. Türk Medeni Kanunu m.560, saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçıların bu davayı açabileceğini düzenlemiştir.
Bu dava, miras bırakanın yaptığı işlemin baştan itibaren tamamen geçersiz olduğunu ileri sürmekten farklıdır. Tenkis davasında çoğu zaman işlem geçerlidir; ancak saklı payı ihlal ettiği ölçüde azaltılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da tenkis davasını, saklı payı ihlal eden sağlar arası veya ölüme bağlı kazandırmaların yasal sınıra indirilmesini sağlayan yenilik doğurucu dava olarak nitelendirmektedir.
Tenkis Davasının Amacı Nedir?
Tenkis davasının amacı, miras bırakanın iradesini bütünüyle geçersiz kılmak değil, saklı paylı mirasçının kanunen korunan hakkını tamamlamaktır. Bu nedenle dava sonunda yapılacak değerlendirme, “miras bırakan bu tasarrufu yapamazdı” şeklinde genel bir kabulden ibaret değildir. Mahkeme, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı, saklı pay toplamını, terekenin aktif ve pasifini, kazandırmanın değerini ve tenkiste uygulanacak sırayı değerlendirir.
Örneğin miras bırakanın bir taşınmazı vasiyetname ile üçüncü kişiye bırakması tek başına hukuka aykırı değildir. Ancak bu vasiyet, çocukların veya eşin saklı payını zedeliyorsa, vasiyetname saklı payı ihlal ettiği ölçüde tenkise tabi olabilir.
Tenkis Davası Hangi Hallerde Açılır?
Tenkis davası genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Miras bırakanın vasiyetname ile malvarlığının önemli kısmını tek kişiye bırakması,
- Miras sözleşmesi ile saklı payı aşan kazandırma yapılması,
- Sağlığında bazı mirasçılara veya üçüncü kişilere yüksek değerli bağışlar yapılması,
- Bir mirasçıya olağan sınırları aşan çeyiz, sermaye, taşınmaz veya para verilmesi,
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla kazandırma yapılması,
- Miras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz bırakma amacı taşıyan kazandırmalarda bulunması.
Türk Medeni Kanunu m.565, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabi tutulabilecek bazı sağlar arası karşılıksız kazandırmaları ayrıca saymıştır. Bunlar arasında miras payına mahsuben yapılan bazı kazandırmalar, ölümden önce miras hakkının tasfiyesi amacıyla yapılan işlemler, miras bırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açık olan kazandırmalar yer alır.
Her Devir Tenkise Tabi midir?
Hayır. Miras bırakanın sağlığında yaptığı her satış veya devir tenkis davasına konu olmaz. Gerçek bedelle yapılmış, karşılıklı ve hukuken geçerli bir satış işlemi, tek başına saklı pay ihlali anlamına gelmez. Tenkis davası bakımından özellikle karşılıksız kazandırmalar ve kanunda sayılan belirli işlemler önem taşır.
Buna karşılık, tapuda satış gibi gösterilen ancak gerçekte bağış niteliği taşıyan işlemler farklı hukuki değerlendirmelere yol açabilir. Böyle durumlarda muris muvazaası davası, tapu iptali ve tescil talebi veya kademeli olarak tenkis talebi gündeme gelebilir. İşlemin gerçek niteliği; satış bedeli, ödeme yapılıp yapılmadığı, tarafların ekonomik durumu, miras bırakanın aile ilişkileri ve işlem tarihindeki koşullar birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark
Tenkis davası ile muris muvazaası davası uygulamada sık karıştırılır.
Tenkis davasında, miras bırakanın yaptığı işlem kural olarak geçerlidir; ancak saklı payı zedelediği ölçüde indirilir. Davayı saklı payı ihlal edilen mirasçılar açabilir.
Muris muvazaasında ise görünürdeki işlem ile gerçek irade arasında uyumsuzluk bulunur. Örneğin tapuda satış gösterilen işlem gerçekte bağış ise ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıyorsa, işlemin muvazaalı olduğu ileri sürülebilir. Bu dava yalnızca saklı paylı mirasçılarla sınırlı olmayıp, miras hakkı ihlal edilen mirasçılar bakımından daha geniş bir uygulama alanı bulabilir.
Bu ayrım dava stratejisi açısından önemlidir. Yanlış dava türüyle ilerlenmesi, süre, ispat ve talep sonucu bakımından hak kaybına neden olabilir.
Tenkis Davasının Şartları
Tenkis davasının açılabilmesi için genel olarak şu şartların birlikte değerlendirilmesi gerekir:
1. Saklı paylı mirasçı bulunmalıdır.
Davacı altsoy, ana-baba veya sağ kalan eş gibi saklı pay sahibi olmalıdır. Kardeşlerin güncel düzenlemede saklı pay hakkı bulunmadığından, yalnızca kardeşlik sıfatına dayanarak tenkis davası açılamaz.
2. Miras bırakan tasarruf edilebilir kısmı aşmış olmalıdır.
Tenkis davası, miras bırakanın tasarruf özgürlüğünü aşması halinde gündeme gelir. Saklı paylar zedelenmemişse tenkis davası açılsa dahi dava reddedilebilir.
3. Saklı pay karşılığı alınamamış olmalıdır.
Saklı paylı mirasçı, tereke içinde kalan mallardan veya daha önce kendisine yapılan kazandırmalardan saklı payını fiilen alabiliyorsa tenkis talebi kabul edilmeyebilir. Yargıtay uygulamasında da mirasçıların temlik dışı terekeden saklı paylarını alabilmeleri halinde tenkis davası açılamayacağı belirtilmektedir.
4. Tenkise tabi bir tasarruf bulunmalıdır.
Ölüme bağlı tasarruflar ile kanunda sayılan belirli sağlar arası kazandırmalar tenkise tabi olabilir. Sağlar arası işlemlerde kazandırmanın karşılıksız olup olmadığı, bağış niteliği, saklı payı etkisiz kılma amacı ve işlem tarihi önem taşır.
Tenkis Davasını Kimler Açabilir?
Tenkis davasını kural olarak saklı payı zedelenen mirasçı açar. Bu hak kişisel nitelikte olduğundan, her mirasçı kendi saklı payı bakımından talepte bulunur. Bir mirasçının dava açması, kendiliğinden diğer mirasçıların saklı payını da dava konusu haline getirmez.
Türk Medeni Kanunu m.562’ye göre, saklı payı zedelenen mirasçı iflas etmişse veya mirasın geçtiği tarihte kendisine karşı ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklılar varsa, belirli koşullar altında iflas idaresi veya alacaklılar da gerekli oranda tenkis davası açabilir. Bunun için mirasçının ihtara rağmen dava açmaması ve talebin alacağın elde edilmesiyle sınırlı olması gerekir.
Tenkis Davası Kime Karşı Açılır?
Tenkis davası, saklı payı ihlal eden tasarruftan yararlanan kişiye karşı açılır. Bu kişi bir mirasçı olabileceği gibi, üçüncü kişi, vasiyet alacaklısı, bağış alan kişi, vakıf veya dernek de olabilir. Birden fazla kazandırma varsa, tenkiste sıra ve her bir kazandırmanın niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Kazandırmadan yararlanan kişi taşınmazı üçüncü kişiye devretmişse, üçüncü kişinin iyi niyetli olup olmadığı, devir zinciri, muvazaa iddiası ve saklı payı etkisiz kılma amacı somut olayın özelliklerine göre önem kazanır.
Tenkis Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tenkis davasında görevli mahkeme, kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesidir. HMK m.2’ye göre malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine özel bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi olarak kabul edilir.
Yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. HMK m.11 kapsamında ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkili mahkeme olarak düzenlenmiştir.
Tenkis Davasında Süre
Tenkis davası bakımından süreler son derece önemlidir. Türk Medeni Kanunu m.571’e göre tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren 10 yıl geçmekle düşer.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Hak düşürücü süre geçtiğinde dava hakkı sona erebilir ve mahkeme bu hususu kendiliğinden dikkate alabilir. Buna karşılık tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?
Tenkis davasında en kritik aşamalardan biri doğru hesaplama yapılmasıdır. Hesaplama, yalnızca miras bırakanın ölüm anında adına kayıtlı mallara bakılarak yapılamaz. Tereke aktif ve pasifiyle birlikte değerlendirilir; tenkise ve iadeye tabi kazandırmalar da hesaba katılır.
Genel hesaplama mantığı şu şekildedir:
- Miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı belirlenir.
- Tereke borçları, cenaze giderleri, defter tutma ve benzeri giderler gibi pasif kalemler düşülür.
- Net tereke tespit edilir.
- Her mirasçının yasal miras payı belirlenir.
- Saklı pay oranları uygulanır.
- Miras bırakanın tasarruf edebileceği kısım hesaplanır.
- Yapılan tasarrufların bu kısmı aşıp aşmadığı incelenir.
- İhlal varsa, tenkis edilecek miktar belirlenir.
Yargıtay uygulamasında da saklı payın zedelenip zedelenmediğinin belirlenebilmesi için kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışı terekenin birlikte bilinmesi gerektiği; aktiften pasiflerin düşülmesiyle net terekenin oluşacağı kabul edilmektedir.
Basit Saklı Pay Örneği
Miras bırakanın eşi ve iki çocuğu bulunduğunu varsayalım. Bu durumda sağ kalan eşin yasal miras payı 1/4, çocukların toplam yasal miras payı 3/4’tür. Her çocuk yasal olarak 3/8 pay alır.
Bu durumda:
- Sağ kalan eş, altsoy ile birlikte mirasçı olduğundan yasal miras payının tamamı oranında saklı paya sahiptir.
- Çocukların her biri, yasal miras payının yarısı oranında saklı paya sahiptir.
Miras bırakan malvarlığının tamamını üçüncü bir kişiye vasiyet etmişse, bu tasarruf saklı payları ihlal ettiği ölçüde tenkise tabi olabilir. Ancak net hesaplama için tereke değeri, borçlar, önceki kazandırmalar ve mirasçılara geçen diğer değerler ayrıca incelenmelidir.
Tenkiste Sıra Nasıl Belirlenir?
Tenkis yapılırken gelişigüzel bir sıra izlenmez. Türk Medeni Kanunu m.570’e göre tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır. Bu yeterli olmazsa, sağlar arası kazandırmalarda en yeni tarihliden en eski tarihliye doğru gidilir. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar ise en son sırada tenkis edilir.
Bu sıra, davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir. Özellikle miras bırakanın farklı tarihlerde birden fazla kişiye taşınmaz, para veya hisse devri yaptığı dosyalarda, hangi kazandırmanın önce tenkis edileceği dikkatle belirlenmelidir.
Bölünmez Malın Tenkisi
Tenkis davasına konu mal taşınmaz gibi bölünmesi değer kaybına yol açacak bir mal olabilir. Bu durumda mahkeme, malın aynen bölünüp bölünemeyeceğini ve tenkis oranını değerlendirir. Türk Medeni Kanunu m.564, değerinde azalma meydana gelmeden bölünemeyen belirli mal vasiyetlerinde ve sağlar arası kazandırmalarda uygulanacak tercih hakkına ilişkin düzenleme içerir.
Uygulamada bu husus özellikle taşınmaz devirlerinde önemlidir. Mahkeme, kimi zaman ayni sonuç doğuran karar verebilir; kimi zaman ise saklı payı ihlal edilen mirasçı lehine parasal ödeme yapılmasına hükmedebilir. Hangi sonucun doğacağı, malın niteliğine, bölünebilirliğine, tenkis oranına ve tarafların taleplerine göre değişir.
Tenkis Davasında İspat
Tenkis davasında davacı, öncelikle saklı paylı mirasçı olduğunu, miras bırakanın vefat ettiğini, dava konusu kazandırmayı ve bu kazandırmanın saklı payını zedelediğini ortaya koymalıdır. Bu kapsamda mirasçılık belgesi, tapu kayıtları, banka kayıtları, vasiyetname, miras sözleşmesi, bağış belgeleri, tanık beyanları, bilirkişi raporları ve değer tespitleri önemli deliller arasında yer alır.
Sağlar arası kazandırmalarda ispat daha karmaşık olabilir. Çünkü tapuda satış olarak görünen işlem gerçekte bağış niteliğinde olabilir veya düşük bedelli satış yoluyla saklı pay kuralları etkisiz bırakılmış olabilir. Böyle dosyalarda yalnızca resmi senet değil, işlem tarihindeki ekonomik ve ailevi koşullar da önem taşır.
Tenkis Davasında Bilirkişi İncelemesi
Tenkis davalarında çoğunlukla bilirkişi incelemesi yapılır. Bilirkişi, terekenin aktif ve pasifini, taşınmazların değerini, tenkise tabi kazandırmaları, saklı pay oranlarını ve ihlal miktarını hesaplar. Ancak bilirkişi raporu tek başına nihai karar değildir. Tarafların rapora itiraz etmesi, eksik hesapların tamamlanmasını istemesi ve hukuki değerlendirmeyi doğru zemine oturtması gerekir.
Özellikle taşınmaz değerlemelerinde ölüm tarihindeki değer, dava tarihindeki değer, tercih hakkının kullanıldığı tarih ve karar tarihi gibi farklı tarihler gündeme gelebilir. Bu nedenle tenkis hesabının teknik yönü kadar hukuki dayanağı da önemlidir.
Vasiyetname Varsa Tenkis Davası Açılabilir mi?
Evet. Vasiyetname geçerli olsa bile saklı payı ihlal ediyorsa tenkis davası açılabilir. Burada önemli ayrım şudur: Vasiyetnamenin şekil, ehliyet, irade sakatlığı veya hukuka aykırılık nedeniyle geçersiz olduğu düşünülüyorsa vasiyetnamenin iptali davası gündeme gelir. Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payı aşıyorsa tenkis davası söz konusu olur.
Bazı dosyalarda bu talepler kademeli olarak ileri sürülebilir. Örneğin önce vasiyetnamenin iptali, bu mümkün görülmezse saklı payı ihlal eden kısmın tenkisi talep edilebilir. Dava dilekçesinin bu ayrımı açık biçimde kurması önemlidir.
Sağlığında Yapılan Bağışlar Tenkise Konu Olur mu?
Miras bırakanın sağlığında yaptığı bağışlar, şartları varsa tenkise konu olabilir. Özellikle ölümden önceki bir yıl içinde adet üzere verilen hediyeler dışında yapılan bağışlamalar, miras bırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacı açık olan kazandırmalar tenkise tabi olabilir.
Ancak her bağış otomatik olarak davanın kabulü sonucunu doğurmaz. Bağışın tarihi, miktarı, miras bırakanın tüm malvarlığı içindeki oranı, davacının saklı payını alıp alamadığı ve kanundaki tenkis sırası birlikte değerlendirilir.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Tenkise Konu Olur mu?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, kural olarak karşılıklı edimler içeren bir sözleşmedir. Bu nedenle yalnızca miras bırakanın bir kişiye taşınmaz devretmiş olması, doğrudan tenkis sonucunu doğurmaz. Ancak sözleşmenin gerçekte bakım amacı taşımadığı, mirasçılardan mal kaçırma veya saklı payı etkisiz bırakma amacıyla yapıldığı iddia ediliyorsa, somut olayın özelliklerine göre muvazaa veya tenkis tartışması gündeme gelebilir.
Bu tür dosyalarda miras bırakanın yaşı, sağlık durumu, bakım ihtiyacı, bakım borçlusunun gerçekten bakım sağlayıp sağlamadığı, sözleşme konusu malın değeri ve miras bırakanın başka malvarlığı bulunup bulunmadığı özellikle incelenir.
Tenkis Davası Açmadan Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tenkis davası teknik bir miras hukuku davasıdır. Dava açmadan önce şu hususların değerlendirilmesi gerekir:
- Miras bırakanın son yerleşim yeri,
- Mirasçılık belgesi ve mirasçıların payları,
- Saklı paylı mirasçıların kimler olduğu,
- Tereke aktif ve pasifi,
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler,
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi bulunup bulunmadığı,
- Tasarrufların tarihleri ve değerleri,
- Hak düşürücü sürelerin dolup dolmadığı,
- Davanın tenkis mi, muris muvazaası mı, vasiyetnamenin iptali mi yoksa kademeli talepli mi açılması gerektiği.
Yanlış hukuki nitelendirme, dava sürecinde ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle özellikle taşınmaz devri, vasiyetname, bağış veya aile içi mal kaçırma iddiası bulunan dosyalarda belgeler üzerinden ayrıntılı hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
Tenkis Davasında En Sık Yapılan Hatalar
Uygulamada tenkis davalarında en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
Saklı pay ile yasal miras payını karıştırmak:
Saklı pay, yasal miras payının tamamı değildir. Her mirasçı için kanunda belirlenen özel oran uygulanır.
Her satış işlemini tenkis sebebi saymak:
Gerçek bedelli satışlar kural olarak tenkis davasının konusu değildir. İşlemin bağış, muvazaa veya saklı payı etkisiz kılma amacı taşıyıp taşımadığı ayrıca araştırılmalıdır.
Süreleri kaçırmak:
Tenkis davasında 1 yıllık ve 10 yıllık hak düşürücü süreler önemlidir. Süre değerlendirmesi, vasiyetname ve sağlar arası kazandırmalar bakımından farklılık gösterebilir.
Terekeyi eksik hesaplamak:
Yalnızca dava konusu taşınmazın değerine bakmak yeterli değildir. Tereke aktif ve pasifi, miras bırakanın diğer malları ve önceki kazandırmalar birlikte değerlendirilmelidir.
Dava türünü yanlış seçmek:
Bazı olaylarda muris muvazaası, bazı olaylarda tenkis, bazı olaylarda vasiyetnamenin iptali, bazı olaylarda ise birden fazla talep birlikte gündeme gelebilir.
Sık Sorulan Sorular
Tenkis davası nedir?
Tenkis davası, saklı paylı mirasçının, miras bırakanın saklı payı ihlal eden tasarruflarının yasal sınıra indirilmesini istediği miras hukuku davasıdır.
Saklı pay kimlere tanınmıştır?
Saklı pay; altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşe tanınmıştır. Kardeşlerin güncel düzenlemede saklı pay hakkı yoktur.
Tenkis davası kaç yıl içinde açılır?
Saklı pay ihlalinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.
Tenkis davasında görevli mahkeme hangisidir?
Görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
Miras bırakan tüm malını bir çocuğuna bırakırsa ne olur?
Bu tasarruf saklı paylı diğer mirasçıların paylarını zedeliyorsa, ihlal edilen kısım için tenkis davası açılabilir. Ancak hesaplama terekenin tamamı üzerinden yapılır.
Vasiyetname varsa tenkis davası açılabilir mi?
Evet. Vasiyetname geçerli olsa bile saklı payı ihlal ediyorsa tenkis davası açılabilir. Vasiyetnamenin geçersizliği iddia ediliyorsa ayrıca iptal davası gündeme gelebilir.
Sağlığında yapılan satışlar tenkise tabi midir?
Gerçek bedelli satışlar kural olarak tenkise tabi değildir. Ancak işlem gerçekte bağış ise, düşük bedelli yapılmışsa veya saklı payı etkisiz kılma amacı taşıyorsa somut olaya göre tenkis veya muris muvazaası davası gündeme gelebilir.
Kardeşler tenkis davası açabilir mi?
Kardeşlerin saklı payı kaldırıldığı için yalnızca saklı pay ihlaline dayanarak tenkis davası açmaları mümkün değildir. Ancak başka hukuki sebepler varsa farklı davalar değerlendirilebilir.
Tenkis davasında taşınmaz aynen geri alınır mı?
Her dosyada taşınmazın aynen geri alınması söz konusu olmaz. Taşınmazın bölünebilirliği, tenkis oranı, tarafların talepleri ve TMK m.564 kapsamında tercih hakkı değerlendirilir. Bazı hallerde parasal ödeme kararı verilebilir.
Tenkis davası ile muris muvazaası aynı dava mıdır?
Hayır. Tenkis davası geçerli bir tasarrufun saklı payı ihlal eden kısmının indirilmesine yöneliktir. Muris muvazaasında ise görünürdeki işlem ile gerçek irade arasında uyumsuzluk bulunduğu ileri sürülür.
Hukuki Değerlendirme ve Yol Haritası
Mirasta tenkis davası, saklı paylı mirasçıların miras hakkını koruyan önemli bir hukuki yoldur. Ancak dava, yalnızca “miras bırakan malını başkasına devretti” düşüncesiyle açılmamalıdır. Öncelikle miras bırakanın hangi işlemleri yaptığı, bu işlemlerin karşılıklı mı karşılıksız mı olduğu, saklı payın gerçekten zedelenip zedelenmediği ve dava süresinin geçip geçmediği değerlendirilmelidir.
Doğru hukuki yol haritası için mirasçılık belgesi, tapu kayıtları, banka kayıtları, vasiyetname, bağış belgeleri, satış senetleri ve miras bırakanın malvarlığına ilişkin tüm bilgiler birlikte incelenmelidir. Somut olayın özelliklerine göre tenkis davası tek başına yeterli olabileceği gibi, muris muvazaası, tapu iptali ve tescil, vasiyetnamenin iptali veya tereke tespiti gibi başka hukuki yollarla birlikte değerlendirilmesi de gerekebilir.
