Boşanma davası için gerekli evraklar, davanın anlaşmalı veya çekişmeli olarak açılmasına göre değişir. Her iki dava türünde de usulüne uygun hazırlanmış dava dilekçesi, taraflara ilişkin kimlik ve adres bilgileri, dayanılan deliller ile yargılama giderlerine ilişkin işlemler temel öneme sahiptir. Anlaşmalı boşanmada imzalı boşanma protokolü öne çıkarken çekişmeli boşanmada iddiaları destekleyen belge, kayıt ve tanık delillerinin doğru şekilde gösterilmesi gerekir. Evlilik cüzdanı ve vukuatlı nüfus kayıt örneği ise sanılanın aksine her dosyada davacı tarafından sunulması zorunlu belgeler değildir.
Boşanma dosyasının hazırlanması, yalnızca bazı belgelerin bir araya getirilmesinden ibaret değildir. Dava dilekçesindeki vakıaların, taleplerin ve delillerin birbiriyle uyumlu olması gerekir. Eksik veya hatalı hazırlanan bir dosya; delillerin değerlendirilememesine, bazı talepler hakkında karar verilememesine ve telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir.
Boşanma Davasında Gerekli Evraklar Nelerdir?
Boşanma davasında genel olarak ihtiyaç duyulabilecek evraklar şunlardır:
- Usulüne uygun hazırlanmış ve imzalanmış boşanma dava dilekçesi
- Davacı ve davalı eşin kimlik, adres ve iletişim bilgileri
- Anlaşmalı boşanmada tarafların imzaladığı boşanma protokolü
- Çekişmeli boşanmada iddiaları destekleyen belge ve kayıtlar
- Varsa tanıkların isim ve adres bilgileri
- Nafaka ve tazminat taleplerini destekleyen mali belgeler
- Velayet talebi bulunuyorsa çocuğun durumuyla ilgili belgeler
- Şiddet veya tehdit iddiası varsa sağlık raporu, kolluk tutanağı, koruma kararı ve soruşturma evrakı
- Avukatla takip edilen davalarda boşanma konusunda özel yetki içeren vekâletname
- Fiziki başvuruda dava dilekçesi ve eklerinin gerekli sayıdaki örnekleri
- Başvuru harcı ve gider avansının yatırılmasına ilişkin belgeler
- Adli yardım talep ediliyorsa mali durumu açıklayan bilgi ve belgeler
- Yabancı ülkeden alınmış belgeler varsa usulüne uygun onay ve Türkçe tercüme
Bu liste her boşanma davası için aynı değildir. Örneğin eşlerin çocuklarının bulunmadığı anlaşmalı boşanma dosyası ile velayet, nafaka, maddi ve manevi tazminat taleplerinin ileri sürüldüğü çekişmeli boşanma dosyasında hazırlanacak belgeler farklılaşır.
Boşanma Davasının Hukuki Dayanağı
Boşanma sebepleri, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 161 ila 166. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması kanunda yer alan boşanma sebepleridir.
Boşanma davasında ihtiyaç duyulacak belgelerin belirlenmesinde özellikle şu düzenlemeler önem taşır:
- Türk Medeni Kanunu m.166: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması ve anlaşmalı boşanma
- Türk Medeni Kanunu m.168: Boşanma davalarında yetkili mahkeme
- Türk Medeni Kanunu m.169: Dava süresince alınabilecek geçici önlemler
- Türk Medeni Kanunu m.174: Maddi ve manevi tazminat
- Türk Medeni Kanunu m.175: Yoksulluk nafakası
- Türk Medeni Kanunu m.182: Velayet, kişisel ilişki ve çocuğun giderlerine katılma
- Türk Medeni Kanunu m.184: Boşanma yargılamasına özgü usul kuralları
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.119: Dava dilekçesinde bulunması gereken unsurlar
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.121: Dava dilekçesine eklenecek belgeler
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.145: Delillerin sonradan gösterilebileceği istisnai hâller
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189: Hukuka aykırı elde edilen delillerin kullanılamaması
Boşanma davaları aile mahkemelerinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ise belirlenen asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.
Önce Dava Türü Belirlenmelidir
Boşanma davası için gerekli evrakları hazırlamadan önce davanın anlaşmalı mı yoksa çekişmeli mi olacağı belirlenmelidir. Çünkü iki dava türünün belge yapısı ve ispat kapsamı birbirinden farklıdır.
Anlaşmalı boşanma davası
Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca anlaşmalı boşanma yoluna başvurulabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi mümkündür.
Anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için:
- Evliliğin en az bir yıldır devam ediyor olması,
- Eşlerin boşanma konusunda irade birliği içinde bulunması,
- Boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumunun düzenlenmesi,
- Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi,
- Tarafların iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirilmesi,
- Hazırlanan düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması gerekir.
Taraflar yalnızca “boşanmayı kabul ediyoruz” şeklinde ortak bir açıklamayla boşanamaz. Nafaka, tazminat, velayet ve kişisel ilişki gibi konuların açık ve uygulanabilir biçimde düzenlenmesi gerekir.
Çekişmeli boşanma davası
Eşlerden biri boşanmayı kabul etmiyorsa veya taraflar velayet, nafaka, tazminat ya da diğer hukuki sonuçlarda anlaşamıyorsa çekişmeli boşanma davası gündeme gelir.
Bu dava türünde boşanma sebebi, dayanılan olaylar ve tarafların kusur durumları incelenir. Bu nedenle çekişmeli boşanma davasında gerekli evraklar yalnızca başvuru belgelerinden oluşmaz. İleri sürülen her önemli olayın hangi delille ispatlanacağının dava dilekçesinde gösterilmesi gerekir.
Her İki Dava Türünde Bulunması Gereken Temel Belgeler
Boşanma dava dilekçesi
Boşanma davasının temel belgesi dava dilekçesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 119. maddesine göre dilekçede genel olarak şu bilgiler bulunmalıdır:
- Görevli ve yetkili mahkemenin adı
- Davacı ve davalının adı, soyadı ve adresleri
- Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası
- Varsa tarafların kanuni temsilcileri ve vekillerine ilişkin bilgiler
- Davanın konusu
- İddiaların dayandığı olayların açık ve kronolojik özeti
- Her olayın hangi delille ispatlanacağı
- Hukuki sebepler
- Açık ve tereddütsüz talep sonucu
- Davacının veya vekilinin imzası
Boşanma dilekçesinde olayların yalnızca genel ifadelerle anlatılması yeterli olmayabilir. “Şiddetli geçimsizlik vardır”, “eşim ilgisiz davranmıştır” veya “güvenim sarsılmıştır” gibi soyut ifadelerin hangi somut olaylara dayandığı açıklanmalıdır.
Dilekçenin talep bölümünde boşanmanın yanında velayet, kişisel ilişki, nafaka, maddi ve manevi tazminat, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti gibi istekler ayrı ayrı belirtilmelidir. Hâkim, tarafların talep etmediği bazı mali sonuçlara kendiliğinden karar veremez. Buna karşılık Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesi kapsamında barınma, geçim, malların yönetimi ve çocukların korunmasıyla ilgili geçici önlemler dava süresince kendiliğinden veya talep üzerine değerlendirilebilir.
Kimlik ve adres bilgileri
Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ve tarafların tebligata elverişli adresleri dava dilekçesinde yer almalıdır. Fiziki başvuruda kimlik aslının bulundurulması ve işlem uygulamasına göre kimlik fotokopisi hazırlanması yararlı olur.
Davalı eşin güncel adresi bilinmiyorsa bilinen son adresin ve adresin tespitine yardımcı olabilecek bilgilerin sunulması gerekir. Adresin yanlış veya eksik bildirilmesi, tebligat işlemlerinin uzamasına neden olabilir.
Dava dilekçesi ve belge örnekleri
Fiziki olarak açılacak davalarda dilekçe ve eklerinin mahkeme dosyasına alınacak ve karşı tarafa tebliğ edilecek sayıda hazırlanması gerekir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 121. maddesi uyarınca davacının elinde bulunan ve dilekçede dayanılan belgelerin örnekleri dava dosyasına sunulur.
Belgenin aslı mahkemeye verilecekse bir kopyasının davacıda saklanması önemlidir. Asıl belgenin dosyada sürekli kalması gerekmiyorsa mahkemeden aslı görülerek onaylı örneğinin dosyaya alınması istenebilir.
Harç ve gider avansı
Boşanma davası açılırken başvuru harcı, peşin harç ve tebligat başta olmak üzere işlemler için gider avansı yatırılır. Ödenecek tutar; taraf sayısı, yapılacak tebligatlar, tanıklar, bilirkişi veya sosyal inceleme ihtiyacı gibi etkenlere göre değişebilir.
Maddi durumu yargılama giderlerini karşılamaya elverişli olmayan kişi, koşulları varsa adli yardım talebinde bulunabilir. Adli yardım talebi dava dilekçesinde veya ayrı bir dilekçeyle ileri sürülebilir. Başvurucunun gelir, mal varlığı, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve düzenli giderleri hakkındaki bilgiler değerlendirilir.
Avukat vekâletnamesi
Boşanma davasının avukat aracılığıyla takip edilmesi zorunlu değildir. Ancak dava bir avukat tarafından takip edilecekse vekâletnamede boşanma davası açma ve takip etme konusunda özel yetki bulunmalıdır. Bunun nedeni, boşanma davasının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 74. maddesinde özel yetki gerektiren işlemler arasında yer almasıdır.
Anlaşmalı boşanmada avukatla temsil edilmek, tarafların duruşmaya bizzat katılma gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Hâkimin her iki eşi de dinlemesi ve boşanma iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir.
Anlaşmalı Boşanma Davası İçin Gerekli Evraklar
Anlaşmalı boşanma dosyasında temel belgeler şunlardır:
- Anlaşmalı boşanma dava dilekçesi
- Tarafların imzaladığı anlaşmalı boşanma protokolü
- Tarafların kimlik ve adres bilgileri
- Varsa avukat vekâletnamesi
- Harç ve giderlere ilişkin başvuru belgeleri
- Protokoldeki düzenlemeleri açıklamak için gerekli görülüyorsa ek mali veya kişisel belgeler
Anlaşmalı boşanma protokolünde hangi konular bulunmalıdır?
Protokolde yalnızca tarafların boşanmayı kabul ettiklerinin yazılması yeterli değildir. Somut olayın özelliklerine göre şu konuların açıkça düzenlenmesi gerekir:
- Eşlerin boşanma konusunda karşılıklı iradeleri
- Ortak çocuğun velayetinin hangi eşte kalacağı
- Diğer eşle kurulacak kişisel ilişkinin günleri ve saatleri
- Çocuk için iştirak nafakası ödenip ödenmeyeceği
- Nafaka miktarı, ödeme günü ve ödeme yöntemi
- Yoksulluk nafakası talebi bulunup bulunmadığı
- Maddi ve manevi tazminat talepleri
- Ortak konutun ve ev eşyalarının durumu
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin kimin üzerinde kalacağı
- Mal rejimi, ziynet eşyası ve diğer alacakların protokol kapsamına alınıp alınmadığı
- Gerekiyorsa boşanma sonrasında soyadının kullanımına ilişkin talep
Mal rejiminin tasfiyesi ve ziynet alacağı, boşanmanın kendisinden ayrı hukuki uyuşmazlıklar doğurabilir. Bu konular protokolde düzenlenmeyecekse hakların saklı tutulup tutulmadığı açıkça belirtilmelidir. “Tarafların birbirlerinden hiçbir hak ve alacağı yoktur” gibi kapsamı geniş ifadeler, sonradan ileri sürülecek talepler bakımından tartışma yaratabilir.
Protokolün noter tarafından onaylanması genel bir geçerlilik şartı değildir. Bununla birlikte metnin tarihli olması, her iki tarafça imzalanması ve tereddüde yer vermeyecek açıklıkta hazırlanması gerekir. Uygulamada her sayfanın imzalanması veya paraflanması belge bütünlüğü bakımından yararlı olabilir.
Hâkim, tarafların düzenlemesini aynen kabul etmek zorunda değildir. Çocuğun üstün yararı veya mali düzenlemelerin uygunluğu bakımından gerekli gördüğü değişiklikleri taraflara sunabilir. Anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için tarafların hâkim tarafından uygun bulunan düzenlemeyi kabul etmesi gerekir. Yargıtay uygulamasında da tarafların bizzat dinlenmesi ve özellikle çocuklarla ilgili hükümlerde çocuğun üstün yararının gözetilmesi temel ilkedir.
Çekişmeli Boşanma Davası İçin Gerekli Evraklar
Çekişmeli boşanma davasında hazırlanacak belgeler, ileri sürülen boşanma sebebine ve taleplere göre belirlenmelidir. Her dosyada aynı delillerin sunulması gerekmez.
Boşanma sebebini destekleyen belgeler
Dava; zina, terk, şiddet, hakaret, ekonomik baskı, güven sarsıcı davranış, bağımlılık veya evlilik yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi gibi olaylara dayanabilir. Bu durumda olayın niteliğine göre şu belgeler kullanılabilir:
- Kolluk tarafından düzenlenen olay ve ifade tutanakları
- Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma evrakı
- Ceza davası dosya bilgileri
- Sağlık raporları ve adli muayene belgeleri
- 6284 sayılı Kanun kapsamında verilmiş tedbir kararları
- Daha önce açılmış dava veya yürütülmüş icra dosyaları
- Taraflar arasındaki hukuka uygun mesaj ve yazışmalar
- E-posta kayıtları
- Fotoğraf ve video kayıtları
- Otel, seyahat veya konaklama kayıtlarının bulunduğu kurum bilgileri
- Tanık isimleri ve adresleri
- Noter ihtarnamesi veya diğer yazılı bildirimler
Davacının elinde bulunmayan bir resmî belgenin doğrudan temin edilmesi her zaman mümkün değildir. Böyle bir durumda belgenin hangi kurumda veya hangi dosyada bulunduğu açıkça belirtilerek mahkemeden getirtilmesi istenebilir.
Nafaka ve tazminat talepleri için mali belgeler
Tedbir nafakası, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası veya tazminat talep ediliyorsa tarafların ekonomik ve sosyal durumunun belirlenmesine yardımcı olabilecek belgeler önem kazanır. Bunlar arasında şunlar bulunabilir:
- Maaş bordroları
- İş sözleşmesi ve çalışma belgeleri
- Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları
- Emeklilik veya sosyal yardım bilgileri
- Banka hesabı ve kredi kayıtları
- Tapu ve araç kayıtları
- Kira sözleşmeleri
- Vergi levhası ve ticari faaliyet belgeleri
- Şirket ortaklığı ve yöneticilik bilgileri
- Düzenli sağlık, eğitim ve barınma giderlerine ilişkin belgeler
Karşı eşe ait gelir ve mal varlığı belgelerinin davacı tarafından doğrudan temin edilememesi doğaldır. Bu kayıtların hangi kurum, banka, şirket veya sicilden isteneceğinin dilekçede somutlaştırılması yeterli olabilir. Kişinin kendisine ait olmayan banka hesabına, elektronik hesaba veya özel yazışmalara hukuka aykırı biçimde erişmesi ise ayrı hukuki ve cezai sorunlar doğurabilir.
Velayet talebi için çocukla ilgili belgeler
Velayet konusunda temel ölçüt, anne veya babanın kişisel beklentisi değil çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme; çocuğun yaşı, sağlık durumu, eğitim düzeni, bakım ihtiyaçları, kardeş ilişkileri, ebeveynlerle kurduğu bağ ve yaşam koşulları gibi unsurları birlikte değerlendirir.
Somut olaya göre şu belgeler yararlı olabilir:
- Çocuğun okul ve devam kayıtları
- Eğitim giderlerine ilişkin belgeler
- Sağlık raporları ve tedavi kayıtları
- Özel bakım ihtiyacını gösteren belgeler
- Çocuğun günlük bakımını kimin üstlendiğini ortaya koyan kayıtlar
- Ebeveynlerin çalışma ve barınma koşullarına ilişkin belgeler
- Daha önce verilmiş velayet veya kişisel ilişki kararları
- Çocuğun güvenliğini ilgilendiren soruşturma ve tedbir dosyaları
Sosyal inceleme raporu, tarafların başvuru öncesinde kendilerinin hazırlatacağı zorunlu bir evrak değildir. Mahkeme gerekli görürse uzmanlar aracılığıyla sosyal inceleme yapılmasına karar verebilir.
Dijital Deliller Nasıl Hazırlanmalıdır?
Boşanma davalarında mesajlar, sosyal medya paylaşımları, elektronik postalar, fotoğraflar ve videolar sıkça delil olarak gösterilmektedir. Ancak dijital bir kaydın bulunması, o kaydın kendiliğinden geçerli delil olduğu anlamına gelmez.
Dijital belgeler hazırlanırken:
- Kayıtların içeriği değiştirilmemelidir.
- Tarih, saat, gönderen ve alıcı bilgileri mümkün olduğunca görünür olmalıdır.
- Yalnızca seçilmiş tek bir cümle yerine konuşmanın bağlamı korunmalıdır.
- Ekran görüntüsünün yanı sıra kaydın aslı ve bulunduğu cihaz muhafaza edilmelidir.
- Sosyal medya paylaşımında hesap ve paylaşım tarihi belirlenebilir olmalıdır.
- Kaydın nasıl elde edildiği açıklanabilir olmalıdır.
- Özel hesaba izinsiz girme, şifre kırma veya gizlice yerleştirilen takip araçları gibi yöntemlerden kaçınılmalıdır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 189/2. maddesine göre hukuka aykırı olarak elde edilen deliller mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Özellikle ses kayıtları ve özel yazışmalar bakımından delilin elde ediliş biçimi her somut olayda ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle “boşanma davasında her türlü kayıt kullanılabilir” şeklindeki yaklaşım hukuken doğru değildir.
Tanık Delili İçin Hangi Bilgiler Gereklidir?
Tanık göstermek isteyen tarafın, dava dilekçesinde tanık deliline dayandığını belirtmesi gerekir. Yargılamanın ilgili aşamasında tanıkların:
- Adı ve soyadı
- Tebligata elverişli adresi
- Hangi olay veya olaylar hakkında bilgi sahibi olduğu
açıklanmalıdır.
Tanıkların önceden hazırladığı yazılı ifadeler, kural olarak mahkeme huzurunda dinlenmelerinin yerini tutmaz. Tanığın olayları doğrudan görmüş veya duymuş olması önemlidir. Taraflardan duyduğu olayları aktaran tanığın beyanı ile olaya doğrudan şahit olan kişinin anlatımı aynı ispat gücüne sahip olmayabilir.
Evlilik Cüzdanı ve Nüfus Kayıt Örneği Zorunlu mudur?
Evlilik cüzdanı, boşanma davasının kanunen zorunlu eki değildir. Evlilik cüzdanının kaybolmuş olması da boşanma davası açılmasına engel oluşturmaz. Evlilik ve aile bağlarına ilişkin nüfus kayıtları mahkeme tarafından UYAP ve MERNİS üzerinden temin edilebilir.
Vukuatlı nüfus kayıt örneği de uygulamada hazırlanan bazı listelerde yer alsa bile her boşanma davasında davacının baştan sunması gereken zorunlu bir belge değildir. Bununla birlikte yabancılık unsuru, kayıt uyuşmazlığı, Türkiye’de henüz tescil edilmemiş evlilik veya benzeri özel bir durum varsa ek nüfus ve evlilik belgelerine ihtiyaç duyulabilir.
Adliyelerin teknik başvuru uygulamaları farklılaşabileceğinden fiziki başvurudan önce ilgili hukuk mahkemeleri ön bürosundan işlem için istenen belge biçiminin teyit edilmesi yararlı olabilir.
Sık Karıştırılan Belgeler ve İşlemler
Anlaşmalı boşanma protokolünün noter onayı
Anlaşmalı boşanma protokolünün mutlaka noter huzurunda düzenlenmesi gerekmez. Esas olan, tarafların iradelerini açıkça ortaya koyması, protokolü imzalaması ve hâkimin düzenlemeyi uygun bulmasıdır.
Eşin boşanmayı kabul ettiğine ilişkin yazı
Çekişmeli boşanma davası açmak için diğer eşin izni veya yazılı kabulü gerekmez. Diğer eşin kabulü, davanın niteliğine ve koşullarına göre değerlendirilir; tek başına çekişmeli boşanmanın bütün ispat sorunlarını ortadan kaldırmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 184. maddesi uyarınca hâkim, boşanma davasında tarafların ikrarıyla bağlı değildir.
Mal paylaşımı belgeleri
Mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasından farklı kurallara tabi ayrı bir alacak davasına konu olabilir. Tapu kayıtları, araç bilgileri ve banka hareketleri boşanma dosyasındaki mali talepler bakımından önem taşısa da boşanma kararıyla bütün mal varlığının kendiliğinden paylaştırılacağı düşünülmemelidir.
Ziynet eşyası belgeleri
Düğün fotoğrafları, videolar, kuyumcu kayıtları, teslim tutanakları ve tanık anlatımları ziynet alacağı bakımından önem taşıyabilir. Ancak ziynet alacağının boşanma davasında ileri sürülmesi veya ayrı dava konusu yapılması; görev, harç, talep biçimi ve dosyanın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Psikolog veya terapist kayıtları
Psikolojik destek ve terapi kayıtları özel nitelikli kişisel veriler içerebilir. Bu kayıtların tamamının doğrudan dosyaya sunulması yerine hangi vakıanın ispatlanmak istendiği ve kayıtların mahremiyet üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.
Yurt Dışından Alınan Belgeler Nasıl Sunulur?
Evlilik yabancı ülkede yapılmışsa, eşlerden biri yabancıysa veya deliller yurt dışındaysa ek belgeler gerekebilir. Somut duruma göre:
- Yabancı evlenme belgesi
- Uluslararası evlenme kayıt örneği
- Yabancı mahkeme veya idari makam kararı
- Yurt dışındaki gelir ve mal varlığı kayıtları
- Apostil şerhi
- Konsolosluk veya diplomatik makam onayı
- Yeminli tercüman tarafından hazırlanmış Türkçe çeviri
- Gerektiğinde noter veya konsolosluk onaylı tercüme
sunulabilir.
Yabancı belgenin hangi ülkeden alındığı, Türkiye ile ilgili ülke arasında geçerli uluslararası sözleşmeler ve belgenin niteliği, uygulanacak onay usulünü değiştirebilir. Her yabancı belge için otomatik olarak aynı işlem yapılmaz.
Boşanma Davası Nerede Açılır?
Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesine göre boşanma davasında yetkili mahkeme:
- Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya
- Eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Tarafların fiilen bulundukları her yer mahkemesi yetkili değildir. Yerleşim yeri ve son ortak yaşam alanının yanlış değerlendirilmesi, yetki itirazına ve yargılamanın uzamasına neden olabilir.
Evraklar Hazırlandıktan Sonra Dava Süreci Nasıl İlerler?
Belgelerin hazırlanmasından sonraki temel süreç şu şekildedir:
- Görevli ve yetkili mahkeme belirlenir.
- Dava türü ve hukuki talepler netleştirilir.
- Dava dilekçesi hazırlanır.
- Dayanılan belgeler düzenlenerek dilekçeye eklenir.
- Elde bulunmayan delillerin bulunduğu kurum ve dosyalar açıklanır.
- Dava fiziki olarak veya kullanılabilen elektronik başvuru kanalı üzerinden açılır.
- Harç ve gider avansı işlemleri tamamlanır ya da adli yardım talep edilir.
- Dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir.
- Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra ön inceleme yapılır.
- Uyuşmazlık konuları belirlenerek deliller toplanır ve tanıklar dinlenir.
- Gerekiyorsa sosyal inceleme, uzman değerlendirmesi veya bilirkişi incelemesi yaptırılır.
- Mahkeme, toplanan delillere göre karar verir.
Anlaşmalı boşanma davasının daha sınırlı bir incelemeye dayanması, kararın mutlaka tek celsede verileceği veya belirli bir sürede kesinleşeceği anlamına gelmez. Mahkemenin iş yoğunluğu, tebligat durumu, tarafların duruşmaya katılması ve protokolde değişiklik gerekip gerekmediği süreci etkileyebilir.
Eksik Evrak ve Deliller Hangi Hak Kayıplarına Yol Açabilir?
Boşanma davasında karşılaşılabilecek başlıca riskler şunlardır:
- Dava dilekçesindeki zorunlu unsurların eksik bırakılması
- Boşanma sebebinin soyut veya çelişkili anlatılması
- İddia edilen olaylarla deliller arasında bağlantı kurulmaması
- Elde bulunan belgelerin süresinde sunulmaması
- Tanık deliline zamanında dayanılmaması
- Nafaka veya tazminat taleplerinin açıkça belirtilmemesi
- Hukuka aykırı yöntemlerle delil elde edilmesi
- Anlaşmalı boşanma protokolünde belirsiz ödeme hükümleri bulunması
- Mal rejimi ve ziynet haklarından farkında olunmadan feragat edilmesi
- Çocukla kişisel ilişkinin uygulanamayacak kadar belirsiz düzenlenmesi
- Yabancı belgelerin gerekli onay ve tercüme işlemlerinin yapılmaması
- Yanlış görevli veya yetkili mahkemeye başvurulması
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre delillerin kural olarak kanunda öngörülen sürelerde bildirilmesi gerekir. Bir delilin süresinden sonra sunulabilmesi ancak yargılamayı geciktirme amacı taşımaması veya zamanında sunulamamasının ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmaması gibi istisnai koşullarda mümkün olabilir. Bu nedenle “eksik belge daha sonra mutlaka tamamlanabilir” düşüncesiyle hareket edilmemelidir.
Dava Açılmadan Önce Evrak Kontrolü
Başvuru öncesinde şu hususlar birlikte kontrol edilmelidir:
- Dava anlaşmalı mı yoksa çekişmeli mi açılacak?
- Anlaşmalı boşanma için bir yıllık evlilik süresi tamamlandı mı?
- Görevli ve yetkili mahkeme doğru belirlendi mi?
- Tarafların adres bilgileri güncel mi?
- Olaylar tarih sırasına göre açık biçimde anlatıldı mı?
- Her önemli olayın karşısında ilgili delil gösterildi mi?
- Nafaka, velayet ve tazminat talepleri açık mı?
- Talep edilen miktarlar ve ödeme biçimleri belirli mi?
- Çocukla kişisel ilişki düzenlemesi uygulanabilir mi?
- Mal rejimi, ziynet ve diğer alacaklar hakkında haklar korunuyor mu?
- Dijital delillerin aslı ve bütünlüğü muhafaza ediliyor mu?
- Sunulacak deliller hukuka uygun biçimde elde edildi mi?
- Yabancı belgelerin onay ve tercüme işlemleri tamamlandı mı?
- Adli yardım talebinde bulunulacaksa mali belgeler hazır mı?
Dosyanın Baştan Doğru Kurulması Hak Kaybı Riskini Azaltır
Boşanma davası için gerekli evraklar, yalnızca mahkemeye teslim edilecek belgeler olarak değerlendirilmemelidir. Dilekçede anlatılan olayların hukuki niteliği, delillerin elde edilme biçimi, tarafların kusur durumu ve boşanmanın mali sonuçları aynı dosya içinde birbirini etkiler.
Özellikle çekişmeli boşanmalarda bir belgenin bulunması kadar, hangi vakıayı ispatlamak amacıyla ve hangi sürede sunulduğu da önemlidir. Anlaşmalı boşanmada ise protokolde kullanılan tek bir genel feragat cümlesi, tarafların ileride ileri sürmek istediği mal rejimi, ziynet veya alacak talepleri bakımından uyuşmazlık doğurabilir.
Her dosyanın kendi şartlarına göre değerlendirilmesi gerekir. Evliliğin süresi, ortak çocukların durumu, tarafların ekonomik koşulları, ileri sürülen boşanma sebebi ve eldeki deliller hukuki sonucu değiştirebilir. Bu nedenle standart belge listelerinin somut dosyaya uyarlanması ve hak kaybı yaşamamak için profesyonel hukuki destek alınması önem taşır.
